Onafhankelijke branchestandaard voor het meten van circulariteit

01-02-2021

Geslaagd voor de praktijktest

Gerhard Hospers is als adjunct-directeur Greenworks bij Raab Karcher een lopende encyclopedie als het gaat om circulair en duurzaam bouwen. Ronald Bal stond als aanjager van duurzaamheid en circulariteit bij VELUX onder andere aan de wieg van het circulaire reclaimed hout dakraam van VELUX. En Mantijn van Leeuwen houdt zich als algemeen directeur van NIBE en voorzitter van het actieteam Meten van circulariteit van Platform CB’23 al jaren bezig met het meetbaar en daarmee aantoonbaar maken van duurzaamheid en circulariteit in de gebouwde omgeving. Samen testten zij een door Platform CB’23 onafhankelijk ontwikkelde branchestandaard voor het meten van circulariteit. De uitslag: geslaagd!

Met het toenemende aantal circulaire bouwmaterialen en gebouwen is circulariteit met recht hot te noemen. Een goede ontwikkeling, gezien de uitdagingen waar de branche voor staat. Én belangrijk om in goede banen te leiden, vindt Mantijn van Leeuwen, algemeen directeur NIBE. Want hoe toets je of een gebouw of product daadwerkelijk circulair is en hóe circulair het dan is? Je kan immers naar heel veel verschillende eigenschappen kijken en eindeloos veel criteria gebruiken. Wildgroei aan meetmethodes ligt op de loer. En dat willen we niet, weet Mantijn uit ervaring.

Wildgroei meetmethodes voorkomen
Mantijn zag dat jaren terug namelijk ook gebeuren toen het meten van milieuprestaties van gebouwen opkwam. “Op een gegeven moment hanteerden zoveel verschillende private partijen hun eigen modellen dat de uitkomsten onvergelijkbaar werden. De industrie heeft toen aangegeven dat dat zo niet langer kon en een uniforme milieuprestatie meetmethode afgesproken. Zo’n situatie wilden we met circulariteit voorkomen door het op voorhand te harmoniseren.”

Leidraad Meten van circulariteit
Met financiële steun van Rijkswaterstaat en het Rijksvastgoedbedrijf organiseerde Platform CB’23 open overlegtafels. Wel 125 partijen deden mee. Samen schreven ze op waar ze het over eens zijn als het gaat om het meetbaar maken van circulariteit. Geen makkelijke opgave, er bestaan alleen al meer dan 100 definities van wat circulariteit ís. Maar het lukte en resulteerde in de ‘Leidraad Meten van circulariteit. Werkafspraken voor een circulaire bouw’, een aanzet voor een uniforme, effectieve meetmethode om de mate van circulariteit van een materiaal, product, bouwwerk of gebied inzichtelijk te maken. 

Dakraam van gebruikt hout
Ongeveer in diezelfde periode was Ronald Bal, aanjager van duurzaamheid en circulariteit bij VELUX Nederland en als lid van het actieteam betrokken bij de ontwikkeling van deze nieuwe meetmethode, meerdere keren kort achter elkaar te vinden in Denemarken. Ronald had het idee opgevat een VELUX dakraam te maken van gebruikt hout. In Denemarken zit het hoofdkantoor van VELUX Groep, waar ook de productontwikkeling plaatsvindt. Dé plek waar hij zijn idee moest pitchen. Zijn eerste bezoek aan Denemarken leverde enthousiaste reacties op, maar twijfels waren er ook. Oud hout in die peperdure freesmachines… Oud hout dat spijkers en zand kan bevatten, schimmels en scheuren, vochtig kan zijn… 

Ditraheat

Verrassend goed resultaat
Maar Ronald gaf niet op en ontwikkelde samen met partner A. Van Liempd Sloopbedrijven die voor VELUX  het hout delft en prepareert, een nieuw product. Hij vond zelfs al een partij die ongezien 90 dakramen wilde afnemen: Woonbedrijf Eindhoven. Toen hij in Denemarken een sample van het hout van Van Liempd op het bureau van de kleinzoon van de oprichter van VELUX legde en vertelde dat er al een klant voor was, durfden ze een eerste test aan. Van Liempd bracht hout uit gebouwen van 100 jaar oud naar Denemarken en wat er vervolgens van de band rolde overtrof alle verwachtingen. “Iedereen die het hout zag zei: ‘Wauw, dít is hoogwaardig!’”, vertelt Ronald daar nu over.

Circulariteit in kaart brengen
Goed nieuws dus, het VELUX dakraam van reclaimed hout ging in productie en Ronald zocht contact met Gerhard Hospers van Greenworks Raab Karcher. Ronald: “We werken veel samen met Raab Karcher, onze reguliere dakramen zijn onderdeel van Greenworks en we hadden al een systeem voor het retournemen van oude VELUX dakramen voor recycling. We waren nu wel benieuwd, hoe zou ons dakraam van reclaimed hout scoren ten opzichte van ons reguliere dakraam?” Wat bleek: qua Greenworksscore waren er nauwelijks verschillen.

Gerhard: “Dat was voor ons een duidelijk teken dat binnen Greenworks circulariteit nog niet goed meetbaar was, iets wat we natuurlijk wel graag wilden realiseren. Belangrijk daarbij: we wilden gebruikmaken van een bestaande, breed geaccepteerde methodiek, gebaseerd op de huidige wet- en regelgeving.”

Win-winsituatie
Zo kwam het, dat Gerhard hierover in contact kwam met Mantijn. En die timing had niet beter gekund, want Platform CB’23 was op dat moment naarstig op zoek naar pilotproducten en gebouwen om de Leidraad Meten van circulariteit in de praktijk te testen. Een win-winsituatie!

Gerhard: “Met z’n drieën besloten we de mouwen op te stropen en de leidraad toe te passen op het VELUX dakraam van reclaimed hout. Konden we het op een eenduidige wijze interpreteren? Het leverde heel wat interessante discussies op. In zo’n proces merk je hoe belangrijk het is om dingen duidelijk op te schrijven en heel exact te zijn in wat je bedoelt. We hebben daar met elkaar ook nog een goede slag in kunnen maken voor de Leidraad.”

Transparant en praktisch toepasbaar instrument
De conclusie na de praktijktest met het VELUX dakraam van reclaimed hout? De Leidraad Meten van circulariteit is geslaagd voor de test. Het is een transparant en praktisch toepasbaar instrument om vast te stellen hoe circulair iets is en nu verweven in de Greenworks-score. Het biedt fabrikanten de mogelijkheid hun claims met betrekking tot de circulariteit van hun product neutraal te onderbouwen. Een groot voordeel, daar is vraag naar! En opdrachtgevers, bouwers en architecten kunnen aan de hand van deze onafhankelijke en  breed gedragen meetmethode zien hoe circulair een product is. 

Van hype naar business
Is de meetmethode daarmee af? Nee, want net zoals circulariteit in de gebouwde omgeving zich continu doorontwikkelt, zo doet deze meetmethode dat ook. Er lopen nog meer pilots met producten en gebouwen, op dit moment 33 in totaal. Daarnaast wordt nu gewerkt aan een systeem om producten en gebouwen te benchmarken op circulariteit. Kortom: deze meetmethode voor circulariteit wordt steeds completer. Belangrijk, want zo kan circulariteit definitief van hype uitgroeien naar concrete business en dat is goed voor fabrikanten, opdrachtgevers, eindgebruikers én het milieu.